OLIMPIADY STUDENCKIE (5)

Lata 60. przyniosły powolny, ale stopniowy spadek znaczenia olimpiad studenckich. Rosnąca liczba turniejów, bliższe kontakty międzynarodowe osłabiły rangę imprezy. W 1961 roku organizacji podjęli się Finowie – mający doświadczenia z dorosłej olimpiady w 1952.

Organizacja była, jak przystało na kraj skandynawski solidna i gościnna. Naturalnie dla gości z czterech kontynentów nie mogło zabraknąć tradycyjnej fińskiej sauny i... czegoś mocniejszego. Tradycyjnie silne ekipy wystawiły państwa bloku komunistycznego, choć zabrakło Jugosławii i Rumunii, oraz USA. Polska nie startowała. Zadebiutowała w mistrzostwach Afryka za sprawą egzotycznej drużyny z Tunezji, która jednak nie zawojowała szachownicy zajmując bez konkurencji ostatnie miejsce.

Silny skład reprezentacji ZSRR może nie oszałamiał (mm. Stein, Bagirow, Gufeld, Chodos, Kuindzi), ale w zupełności wystarczył do odzyskania po trzech latach tytułu. Rosjanie wygrali wszystkie mecze (za wyjątkiem błyskawicznego 2-2 w ostatniej rundzie) grając większość turnieju bez rezerwy. Przegrawszy, dość zresztą sensacyjnie, ledwie dwie partie uzyskali ponad 82% punktów, a także zdobyli 3 z 4 nagród za najlepszy wynik indywidualny. Przedwcześnie zmarły wielki arcymistrz Leonid Stein ustąpił co prawda na I szachownicy o 1/2 punktu Radułowowi, ale na pocieszenie za poniższą partię otrzymał nagrodę „za piękność”:

Leonid Stein (ZSRR) – Lothar Zinn (NRD)

4rrk1/p1qnQppp/8/np1P4/2pp4/2P3PP/PP3PB1/R1BR2K1 w - - 0 19

XABCDEFGHY
8-+-+rtrk+(
7zp-wqnwQpzpp'
6-+-+-+-+&
5snp+P+-+-%
4-+pzp-+-+$
3+-zP-+-zPP#
2PzP-+-zPL+"
1tR-vLR+-mK-!
xabcdefghy

Para gońców, silny pd5, wyautowany Sa5 dają dużą przewagę białym, które zrealizowały ją z fantazją 19. Bf4! Dobre było też 19. Qb4 Qb6 20. cxd4 19... Qxf4 20. Qxd7 Białe nie zadowalają się przewagą po naturalnym 20. Qxf8+ Kxf8 21. gxf4 d3. 20... Qf6 21. Rxd4 Re2 22. Rf4 Qb6 23. b4 Nb7 23... cxb3 24. axb3 Nxb3 25. Rxa7+ 24. a4 Nd6 25. axb5 Nxb5 26. Qc6 Rc2 26... Qxc6 27. dxc6 Nxc3 28. Rxc4+- 27. Qxb6 axb6 28. Rxc4 Rxc3 29. Rc6 f5 30. Bf1 Rxc6 31. dxc6 Nd6 32. Rd1 Nc8 33. Bc4+ Kh8 34. c7 g6 35. Rd8 Kg7 36. Be6 1-0

Drugie miejsce z łatwością zdobyli Amerykanie, choć szanse na więcej upadły po szybkiej porażce 1-3 z drużyną radziecką. Zawodnik USA zdobył tez drugą nagrodę „za piękność”, a subiektywnym zdaniem autora partia ta co najmniej nie ustępuje zwyciężczyni konkursu!

Raymond Weinstein (USA) – Michael Davis (Anglia)

r3k2r/pbp1qp2/1p1pp3/6Np/2PP2nP/P2BP3/1PQ3P1/R3K2R w KQkq - 0 18

XABCDEFGHY
8r+-+k+-tr(
7zplzp-wqp+-'
6-zp-zpp+-+&
5+-+-+-sNp%
4-+PzP-+nzP$
3zP-+LzP-+-#
2-zPQ+-+P+"
1tR-+-mK-+R!
xabcdefghy

W obosiecznej, niełatwej dla białych pozycji Weinstein zastawia szatańską pułapkę 18. O-O! Nxe3? Czarne łykają przynętę! Cóż piękniejszego niż wziąć piona z widełkami na e3. Naturalnie Anglik obliczył że 19. Rxf7? daje mu wygraną po 19... Qxf7 20. Nxf7 Nxc2, ale przeoczył znacznie mniej widoczny motyw. 19. Qa4+! Otóż to. Teraz forsownie powstaje pozycja z naciskiem białych na pola b7 i f7. Nie da się utrzymać obu punktów naraz. 19... b5 Wymuszone 20. Qxb5+ c6 21. Qb3 Nxf1 22. Rxf1 f6 Po 22... Rf8 nastąpi i tak 23. Nxf7 Rxf7 24. Bg6! Najlepszą obroną było paradoksalne 22... 0-0 23. Nxe6! Qxe6 24. Qxb7 Białe wygrywają. Oczywiście po 24... 0-0 następuje 25. Qh7#! 24... Rd8 25. Qg7 Qe3+ 26. Kh2 Rh6 27. Rf3 Qd2 28. Bf5 1-0

Team amerykański osłabiła jednak fatalna forma III szachownicy mm. Sherwina (+1-4=1). Zdarzyła mu się taka, między innymi, kompromitująca wpadka. Zawodnik grający czarnymi jest postacią kompletnie anonimową. Do tego stopnia że najlepsi historycy nie potrafią ustalić dokładnego brzmienia jego nazwiska.

James Sherwin (USA)- Djait (?) (Tunezja)

8/pr3ppk/7p/2R5/N7/Pb2P2P/2r2PP1/3R2K1 w - - 0 37

XABCDEFGHY
8-+-+-+-+(
7zpr+-+pzpk'
6-+-+-+-zp&
5+-tR-+-+-%
4N+-+-+-+$
3zPl+-zP-+P#
2-+r+-zPP+"
1+-+R+-mK-!
xabcdefghy

W tej nieco lepszej dla białych pozycji każdy szachista zagrałby mechanicznie jedyne 37. Ra5. Tymczasem Sherwin popełnił błąd którego wstydzić się mógłby gracz IV kategorii 37. Rd4?? Bxa4-+ i po kilkunastu ruchach czarne zrealizowały przewagę figury. 0-1

O brązowy medal, przy słabszej formie Węgrów i Bułgarów, walczyły NRD i Czechosłowacja. Rzutem na taśmę trzecie miejsce zdobyli Niemcy, wygrywając w ostatniej rundzie ze Szwecją 3,5-0,5. Decydujący punkt zdobył po odważnej grze mistrz kraju Lothar Zinn, przy okazji zgarniając III nagrodę „za piękność”:

Berndt Söderborg (Szwecja) – Lothar Zinn (NRD)

r3k3/1p3p1Q/p3b1r1/q3p3/1nB1p3/P7/P1P2PPP/3RK2R w Kq - 0 19

XABCDEFGHY
8r+-+k+-+(
7+p+-+p+Q'
6p+-+l+r+&
5wq-+-zp-+-%
4-snL+p+-+$
3zP-+-+-+-#
2P+P+-zPPzP"
1+-+RmK-+R!
xabcdefghy

W tej ostrej pozycji białe miały szanse na remis. Należało jednak pomyśleć przede wszystkim o obronie własnego monarchy: 19. 0-0 Bxc4 20. Qh8+ Ke7 21. Qxa8 Nd5 =+ Łakomstwo okazało się zbyt ryzykowne: 19.Bxe6? Nxc2+ 20.Kf1 Rxe6! 21.Qh8+ Ke7 22.Qxa8 Qb5+ 23.Kg1 Rd6! Ten ruch zapewne przeoczyły białe. Biała wieża uwiązana jest na linii 1 do obrony bezbronnego króla, bo Qa8 i Rh1 są całkowicie poza grą! 24.Rc1 e3! 25.Qc8 Beznadziejny opór przedłużało 25. h4 exf2+ 26. Kh2 Ne3 25...exf2+ 26.Kxf2 Qb6+ 27.Kf1 Rf6+ 28.Ke2 Qe3+ 0-1

VIII AMŚ 1. ZSRR 39,5 2. USA 34,5 3. NRD 31 4. Czechosłowacja 31

Kolejne mistrzostwa miały odbyć się w Londynie, ale organizatorzy nie byli w stanie zapewnić wiz wszystkim szachistom zza żelaznej kurtyny. Ostatecznie impreza odbyła się w czeskim kurorcie Mariánské Lázně, znanym w świecie lepiej pod niemiecką nazwą Marienbad. Mało kto wie, że z identycznego powodu nie odbyła się w 1961 roku II Olimpiada Kobieca w Holandii.

Choć nie dojechały silne ekipy USA i RFN impreza zapowiadała się ciekawie. Silny skład ekipy radzieckiej (Spasski, Gufeld, Bagirow, Sawon) zapowiadał rywalom maksymalne trudności. Ale respekt budził też skład Jugosławii (Čirić, Minić, Marović, Ostojić) oraz CSRS (Hort, Jansa, Kaválek, Trapl). Po kilku latach powróciła reprezentacja Polski w najsilniejszym składzie na jaki było nas stać. Podstawową czwórkę stanowili najsilniejsi „juniorzy” (dziś to pojęcie wobec zawodników około 25. roku życia brzmi groteskowo, ale przypomnijmy że obowiązywała wówczas formuła U-26) Filipowicz, Schmidt, Bednarski, J.Adamski. Ciekawostką jest, że rezerwowym drużyny i kapitanem był Michał Skipietrow, w latach 90. znany biznesmen i jeden z najbogatszych Polaków. Nie miał on wielu okazji do pokazania swych umiejętności, ale swoją jedyną partię przekonująco wygrał.

Z uwagi na fakt że przyjechało aż 18 ekip podzielono je na trzy grupy, z każdej do finału „A” awansowały trzy pierwsze reprezentacje. Godzi się podkreślić, że choć reprezentacja Polski rozstawiona była na 9. miejscu (a więc losowana „z trzeciego koszyka”) to wygrała swoją grupę eliminacyjną wyprzedzając niespodziewanie Bułgarię i Czechosłowację.

Pierwszego dnia wartościową wygraną na gospodarzami przypieczętował legendarny Jacek Bednarski:

Lubomír Kaválek (CSRS) – Jacek Bednarski (Polska)

8/B5k1/4npp1/4p2p/1P2P3/1r4P1/5P1P/2R3K1 w - - 0 35

XABCDEFGHY
8-+-+-+-+(
7vL-+-+-mk-'
6-+-+nzpp+&
5+-+-zp-+p%
4-zP-+P+-+$
3+r+-+-zP-#
2-+-+-zP-zP"
1+-tR-+-mK-!
xabcdefghy

Białe wypuszczają nieroztropnie przewagę. 35.Bc5? Konieczne było Rc4 z następującym Kg2, by oddalić groźbę manewru Ne6-g5-f3-d2. 35... Ng5 36.Bd6 Nxe4 37.Rc7+ Kg8 38.Be7 f5 Na ogół szanse strony z oddalonym pionem są większe, ale tym razem koordynacja czarnych figur z falangą pionów wyrównuje sytuację. 39.Rb7? Naturalne i lepsze było 39. h4 by poprzez kontrolę czarnych pól powstrzymać atak czarnych 39... f4 40.gxf4 exf4 41.h4 Za późno! Brakuje tempa. 41... f3 42.b5? Samobójczy błąd! Pada punkt f2, bo nie ma już obrony Be7-c5. 42... Rb1+ 43.Kh2 Rf1 44.Rb8+ Kf7 45.Bb4 Rxf2+ 46.Kh3 Rb2 47.Rf8+ Kg7 48.Be7 f2 49.Kg2 Rb1 0-1

W finale Polacy jednak nie zaimponowali, zajmując 8. miejsce, choć po zaciętej walce. Zwyciężyła ekipa ZSRR, ale łatwo nie było. Oto partia która potwierdza że Borys Spasski nie tylko świetnie liczył warianty, ale też zawsze zachowywał stoicki spokój:

Borys Spasski (ZSRR) – Dragoljub Čirić (Jugosławia)

r1b1r1k1/pp3ppp/1q6/2bQ2N1/2B5/8/PPP1K1PP/R1B2R2 w - - 0 15

XABCDEFGHY
8r+l+r+k+(
7zpp+-+pzpp'
6-wq-+-+-+&
5+-vlQ+-sN-%
4-+L+-+-+$
3+-+-+-+-#
2PzPP+K+PzP"
1tR-vL-+R+-!
xabcdefghy

Znana linia teoretyczna w wariancie Nimzowitscha obrony sycylijskiej daje białym przewagę materialną, ale wywleka białego króla na środek szachownicy. Spasski po prostu robi najlepsze ruchy i realizuje przewagę. 15.Kf3 Qf6+ 16.Kg3 Bd6+ 17.Rf4! 17.Bf4 Re3! Be6 18.Nxe6 Rxe6 19.Qxd6 Qg6+ 20.Rg4 Re3+ 21.Bxe3 Qxd6+ Atak się skończył i białe zostają z przewagą materiału w nietypowej konfiguracji RBB v Q. 22.Kf2 Re8 23.Rf4 Re7 24.Bb3 Qe5 25.Re1 g5 26.Rf3 Kg7 27.Rd1 f6 28.Kg1 g4 29.Bd4 1-0

Srebrne medale zasłużenie zdobyła drużyna Jugosławii, która – ciekawostka – pierwsze trzy dni grała w trzyosobowym składzie i tym samym oddała 3 walkowery.

Brązowy medal zdobyli gospodarze, przy okazji odnosząc zwycięstwo, które Andrew Soltis w swojej słynnej książce The 100 Best Chess Games of the 20th Century umieścił na 7. miejscu:

Eduard Gufeld (ZSRR) – Lubomír Kaválek (CSRS)

3r4/ppp4p/1bp1k3/4pp2/8/BPP5/P2NKprP/R4R2 b - - 0 23

XABCDEFGHY
8-+-tr-+-+(
7zppzp-+-+p'
6-vlp+k+-+&
5+-+-zpp+-%
4-+-+-+-+$
3vLPzP-+-+-#
2P+-sNKzprzP"
1tR-+-+R+-!
xabcdefghy

W rzadkim podwariancie partii hiszpańskiej – gambicie Cordela czarne uzyskały decydującą przewagę, którą zamieniły na punkt bezlitośnie i efektownie. 23... Rxd2! Ekstra wieża jest bezradna w starciu z falangą czarnych pionów. 24. Kxd2 e4 25. Bf8 Chytry plan, jedyna praktyczna szansa to zniwelowanie działania Bb6. 25... f4 26. b4 Rg5 27. Bc5 Rxc5!! Decydujący cios. Teraz Bc5 jest nieśmiertelny i czarne wygrywają forsownym marszem pionów 'f' i 'e'. Za każdego z nich trzeba oddać jedną wieżę. 28. bxc5 Bxc5 29. Rab1 f3 30. Rb4 Szanse na dłuższą obronę dawało 30. Rxb7 e3+ 31. Kd3 e2 32. Rbb1 30... Kf5 31. Rd4 Bxd4 32. cxd4 Kf4 33. Rxf2 e3 34. Ke1 exf2 35. Kxf2 0-1 Klasyczna wiktoria. Zarówno Czech Kaválek jak i Ukrainiec Gufeld wyemigrowali po latach do USA i zajęli się dziennikarstwem szachowym.

IX AMŚ: 1. ZSRR 24,5 2. Jugosławia 20 3. Czechosłowacja 19 … 8. Polska 12,5

Dziesiąte mistrzostwa odbyły się w czarnogórskim kurorcie Budwa. Na starcie stanęła rekordowa liczba 19 drużyn, konieczne były więc eliminacje rozegrane w pięciu grupach. Niespodzianką było wyeliminowanie silnej ekipy NRD przez debiutującą w imprezie reprezentację Włoch. Polska pewnie wywalczyła awans do finału, ale wystarczyło pokonać niegroźne drużyny Finlandii i Tunezji.

Złoty medal wywalczyła zasłużenie reprezentacja Czechosłowacji, której liderami byli mm. Hort i Jansa. Czesi wygrali pewnie przegrywając tylko 3 partie, w tym dwie w meczu ostatniej rundy z Bułgarią. Mało brakowało a kosztowałoby to ich złoto. Jednak Minić (Jugosławia) przegrał wygraną końcówkę z Weinsteinem i tak oto Jugosławia nie zdobyła pierwszego i ostatniego mistrzostwa w historii.

István Polgár (Węgry) – Jindřich Trapl (CSRS)

[FEN "3qr1k1/p1r2ppp/2nb1n2/1Q6/8/4PB2/PP1B2PP/RNR3K1 b - - 0 18"]

XABCDEFGHY
8-+-wqr+k+(
7zp-tr-+pzpp'
6-+nvl-sn-+&
5+Q+-+-+-%
4-+-+-+-+$
3+-+-zPL+-#
2PzP-vL-+PzP"
1tRNtR-+-mK-!
xabcdefghy

Czarne energicznie atakują 18... Nd4! 19. Qf1 Oczywiście po 19. exd4 nastąpi 19... Rxc1+ 20. Bxc1 Re1+ -+ 19... Rxc1 (19... Nc2) 20. Qxc1 Nxf3 21. gxf3 Qb8! Niezwykle silny, cichy ruch. Ideą jest stworzenie jednoczesnych zagrożeń na diagonaliach h2-b8 oraz g1-a7. Nie da się odeprzeć naraz wszystkich gróźb. 22. f4 Po 22. h3 nastąpiłoby 22... Be5 23. Nc3 Bxc3 i 24... Qg3+ 22...Bxf4! Mimo wszystko! Decyduje teraz koordynacja czarnych figur, podczas gdy białe bierki są pokazowo bezradne. 23. exf4 Qb6 24. Kh1 Qb7 25. Kg1 Re2 26. Qf1 Qb6 27. Kh1 Qc6 28. Kg1 Qc5 29. Kh1 Qd5 30. Kg1 Qd4 31. Kh1 Qe4 Klasyczny mostek. 32. Kg1 Ng4 33. Nc3 Qd4 0-1

Jugosławia pewnie wygrałaby zawody, gdyby lepiej spisał się lider drużyny am. Bruno Parma. Słoweniec zdobył jednak tylko 4 punkty w 8 partiach. Być może zbytnio rozpamiętywał swój sukces w Bewerijk w dorocznym Hoogovensschaaktoernooi (dziś Tata Steel), gdzie za wynik 11/17 zdobył trzecią nagrodę (za Donnerem i Bronsteinem) i tytuł arcymistrza.

Trzeba przyznać że nasza rubryka ma charakter wyłącznie ciekawostki historycznej. Po prostu umiejętności analityczne zarówno ówczesnych studentów jak i … autora nie pozwalają na dotarcie do strategicznej głębi sztuki szachowej. Ale poniższa partia to wyjątek. Kto z czytelników odgadnie następny ruch białych i podąży śladem subtelnej strategii, temu chapeau bas!

Grigori Tringov (Bułgaria) – Bruno Parma (Jugosławia)

[FEN "r3k2r/4bppp/p2p4/2qPpP2/1p6/8/PPP3PP/R1BQ1R1K w kq - 3 19]

XABCDEFGHY
8r+-+k+-tr(
7+-+-vlpzpp'
6p+-zp-+-+&
5+-wqPzpP+-%
4-zp-+-+-+$
3+-+-+-+-#
2PzPP+-+PzP"
1tR-vLQ+R+K!
xabcdefghy

19. a3! Nieoczywista idea strategiczna. Białe odblokowują skrzydło hetmańskie i stają lepiej. 19... Rc8 20. axb4 Qxc2 21. Rxa6 Qxd1 22. Rxd1 Rb8 23. Bd2 O-O Białe mają (zdublowanego co prawda) piona więcej i przestrzeń. Strategicznie partia toczy się wokół słabości odpowiednio na d5 i d6. 24. Bc3 h5 25. g3 g6? Niezrozumienie pozycji. Zamiast szukać praktycznej szansy w budowaniu fortecy Rb5-Rb8-f6 czarne torują drogę pionowi d5, który ze słabości staje się śmiertelnym zagrożeniem. 26. f6 Bxf6 27. Rxd6 Be7 28. Rd7 Bxb4 29. Bxe5 Rbd8 Dwa wolne piony i kontrola nad centralną diagonalią zapewniają zwycięstwo. 30. Rxd8 Rxd8 31. Bf6 Rd7 32. Kg2 Rb7 33. Rc1 Kh7 34. Kf3 Bf8 35. Rc6 Bg7 36. Bc3 Rd7 37. d6 Bf8 38. Rc8 1-0

Bułgaria była bliska powtórzenia triumfu z roku 1959, lecz w przedostatniej rundzie przegrała sensacyjnie z Holandią 1-3. Ale i tak wyprzedziła wartościowością ekipę ZSRR, która ukończyła zawody na 4 miejscu. I był to JEDYNY turniej w historii szachów radzieckich wszystkich kategorii, w którym ekipa ZSRR wróciła bez medalu! Faktem jest, że skład nie powalał, a przecież w limicie wieku zmieściliby się tacy szachiści jak Spasski czy były (!) mistrz świata Tal. Godzi się dodać że klęskę Rosjan przypieczętowała po dobrym meczu Polska, remisując w ostatniej rundzie 2-2. W sumie umiejętności wystarczyło na 7. miejsce, chyba niezadowalające jak na silny skład (Bednarski, Kostro, Schmidt, Filipowicz).

Damdżinhaw Zorigt (Mongolia) – Witalij Korzin (ZSRR)

[FEN "3b4/5pp1/2k1p3/1pB1P2p/1P2K2P/2P3P1/8/8 b - - 0 35"]

XABCDEFGHY
8-+-vl-+-+(
7+-+-+pzp-'
6-+k+p+-+&
5+pvL-zP-+p%
4-zP-+K+-zP$
3+-zP-+-zP-#
2-+-+-+-+"
1+-+-+-+-!
xabcdefghy

Porażka zawodnika radzieckiego z Mongołem zawsze musi być sensacyjna, nawet jeżeli przyczyniły się do niej grube błędy czarnych w remisowej końcówce. 35... g5?! Nie wypuszcza remisu, ale lepiej było zagrać 35... f5 36. exf6 gxf6 i podpisujemy remis. 36. g4! Quasi przełom. Problem mają teraz czarne bo ich pion jest niegroźny, a biały pe5 krępuje czarne figury. 36...gxh4 37. gxh5 Bg5 38. Bf8 h3 39. Kf3 Kd5? A to już przegrywa. Konieczne było 39... f6 40. h6 fxe5 41. Bg7 e4+ 42. Kg3 Bxh6 43. Bxh6 Kd5 44. Kxh3 Kc4 i remis, bo zatrzymanie piona e3 wymaga odejścia gońca od obrony białych pionów. 40. h6?= Błąd w rewanżu białych. Po prostym 40. Bg7 za piona h6 trzeba oddać figurę i biały goniec zdąży obronić swoje pionki. 40... Bxh6? Czarne przeoczyły 40... Kxe5 40. Bg7+ Bf6!= Powstaje długi, forsowny wariant z końcówką 2 piony na 3, ale remisową! PT Czytelnicy zechcą sprawdzić sami. 41. Bxh6 Kxe5 42. Bg7 Kd5 43. Kg3 f5 44. Kxh3 1-0 Co prawda błędy popełniano w niedoczasie, bo zegarów Fischera jeszcze nie było, a kontrola czasu odbywała się po 40 ruchu.

Poniższa partia grana była w ostatniej rundzie finału „B” i absolutnie o niczym nie decydowała. Ale jest nauczką: ostre linie obrony sycylijskiej nie są dla graczy nie znających i nie rozumiejących podstawowych idei w wariantach!

Keith Richardson (Anglia) – Torvald Perman (Finlandia)

1.e4 c5 2.Nf3 d6 3.d4 cxd4 4.Nxd4 Nf6 5.Nc3 a6 6.Bg5 e6 7.f4 b5 8.e5 dxe5 9.fxe5 Qc7 10.Qe2 Nfd7 11.O-O-O Bb7 12.Qg4 [diagram] Do tej pory wszystko idzie według jednej z głównych linii wariantu Najdorfa. Czas na pierwszy samodzielny ruch... 12... Nc6? I już po partii: 13.Bxb5! axb5 14.Ncxb5 1-0

X AMŚ Budwa 1963: 1. Czechosłowacja 24 2. Jugosławia 23,5 3. Bułgaria 22 4. ZSRR 22 ….7. Polska 16