OLIMPIADY STUDENCKIE (2)

Drugą olimpiadę studencką rozegrano w roku 1955 w Lyonie – Francja. Tym razem na starcie stanęło 13 silnych ekip, ale kilka spóźniło się. Organizatorzy, przy pełnym poparciu konkurencyjnych ekip – co z dumą podkreślała prasa – zdecydowali się dopuścić spóźnialskich do gry, choć np. reprezentacja Polski przyjechała aż trzy (!) dni później. Wywołało to ogromny bałagan w tabelce, chaos w tabeli kojarzeń i ograniczyło liczbę dni odpoczynku w i tak napiętym harmonogramie. Jednak – gens una sumus! Uprzedzając wydarzenia: gościnni gospodarze zajęli ostatnie miejsce, a zdarzyło im się to po raz trzeci z rzędu...

Przyjazd ekipy polskiej nie był sprawą oczywistą. Dość przypomnieć, że rok wcześniej szachiści nie otrzymali zgody GKKF (ówczesnego ministerstwa sportu) na wyjazd na olimpiadę w Amsterdamie. Problematyczne były zarówno sprawy biurokratyczno-paszportowe, jak i wyłożenie przez dysponujące skromnym budżetem ministerstwo cennych dewiz na wyjazd. Skompletowano silną ekipę z wicemistrzem Polski seniorów Witkowskim i mistrzem Brzózką na czele, ale zdawało się, że władze nie zezwolą na wyjazd. Wtedy zgłosił się młody działacz z Wrocławia Jerzy Arłamowski – także niezły szachista – i zaproponował że on to załatwi (!) o ile... sam będzie mógł grać. Prośbę potraktowano jako przejaw wybujałej megalomanii, a jednak – z opóźnieniem wprawdzie, ale formalności zostały dopięte. Mając na uwadze że były to lata 50-te można się jedynie domyślać jak do tego doszło... Wyprzedzając fakty dodajmy, że bohater tej historii wypadł przyzwoicie i na IV szachownicy zrobił -1 (5½ z 12).

Jak pamiętamy ekipa radziecka przegrała sensacyjnie tytuł w 1954 roku, więc rewanż był sprawą honoru. Liderami było dwóch arcymistrzów: Tajmanow i Spasski, a na świecie wówczas ledwie 50 szachistów szczyciło się tym tytułem. Oprócz tego faworytem była Jugosławia (mm. Fuderer, mm. Karaklajić) i Bułgaria, która grała niemalże olimpijskim składem. Po turnieju Mark Tajmanow pisał, że zszokowało go pytanie na konferencji prasowej: arcymistrzu, czy ekipa radziecka gotowa jest walczyć o drugie miejsce? Szachiści radzieccy nie przywykli do takiego traktowania, więc Tajmanow osłupiały odpowiedział pytaniem: a co, pierwsze już zajęte? - Tak, Jugosławia ma tak silny skład, że jej zwycięstwo jest pewne. To była jednak tylko (marna) prowokacja intelektualna. Co prawda w pierwszej rundzie ZSRR z trudem zremisowało z Jugosławią (a speszony Tajmanow nawet przegrał) ale Rosjanie gładko wygrali pozostałe 11 meczów i z ogromną przewagą zameldowali się na pierwszym miejscu.

Studiując, nieliczne niestety, zachowane partie z tej imprezy rzuca się w oczy niedostatek zmysłu taktycznego u ówczesnych studentów. Dziś, w dobie portali takich jak chesstempo.com czy Chess Tactic Server (chess.emrald.net) znajomość motywów „małej taktyki” znacznie wzrosła.

Siergiej Kviatkovski (Bułgaria) – Dirk Schoonderbeek (Holandia)

r5k1/p3p2p/2p1P3/3q1r2/3P2Qp/8/PP4pP/R3R1K1 b - - 0 24

XABCDEFGHY
8r+-+-+k+(
7zp-+-zp-+p'
6-+p+P+-+&
5+-+q+r+-%
4-+-zP-+Qzp$
3+-+-+-+-#
2PzP-+-+pzP"
1tR-+-tR-mK-!
xabcdefghy

Pozycja białych nie zachwyca. Szybki test: zasłonić się czy odejść królem? Szanse są 50-50, ale grającemu czarnymi nie udało się. 24... Wg5?= Wygrywało jedyne odejście królem 24... Kh8! 25. He4 (po 25. We4 rozstrzyga 25... Waf8 26. Kxg2 Wf4!; a więc nie przechodzi 24... Kf8 bo król zablokowałby pole dla wieży) Wf1+ 26. Kxg2 Hxe4+ Teraz mamy remis: 25. He4 (nie ma już motywu Wf1) h3 26. Hxd5 cxd5 27. We3 Wh5 (…) 1/2-1/2

Berndt Sehlstedt (Szwecja) – Nikola Padewski (Bułgaria)

6k1/2q1pp1p/3p2p1/2nP4/1pPQP3/r5P1/5PKP/1RN5 b - - 0 31

XABCDEFGHY
8-+-+-+k+(
7+-wq-zpp+p'
6-+-zp-+p+&
5+-snP+-+-%
4-zpPwQP+-+$
3tr-+-+-zP-#
2-+-+-zPKzP"
1+RsN-+-+-!
xabcdefghy

Wolny pion b4, aktywne figury, słaby pc4... Tak, pozycja czarnych jest dużo sympatyczniejsza, a rywal wydaje się być słabszy. Jak przekuć przewagę w punkt? 31... Wc3? Pozornie bardzo silny ruch. Grozi Wxc1 z elementarnie wygraną końcówką hetmańską a po 32. Se2 Wd3 problemy białych zaczynają być nie do przezwyciężenia. Ale jest mała taktyka 32. Wxb4!= Wxc1 33. Hb2! Mało widoczny i bardzo zjadliwy manewr. Grozi mat na 8 linii i strata wieży. Pozostaje więc wymienić materiał 33... Sa6 (broni pola b8) 34. Wa4 1/2-1/2 Po 34... Wxc4 35. Wxa6 białe konsolidują figury i przewaga ulatnia się.

Jaume Mora (Hiszpania) – Mark Tajmanow (ZSRR)

1rq1rbk1/1bp2pp1/3p3p/pp1P2B1/7R/1P1Q1N2/1PP2PPP/2K3R1 w - - 0 22

XABCDEFGHY
8-trq+rvlk+(
7+lzp-+pzp-'
6-+-zp-+-zp&
5zpp+P+-vL-%
4-+-+-+-tR$
3+P+Q+N+-#
2-zPP+-zPPzP"
1+-mK-+-tR-!
xabcdefghy

W partii z amatorem z Hiszpanii am. Tajmanow wcale nie stał lepiej, co więcej nadział się na serię agresywnych ofiar: 22. Gxh6!? (albo Gd2=) gxh6 23. Sg5?! Lepsze g2-g4-g5-g6 z ideą przerzutu skoczka na e6! 23... Gg7 24. Wxh6 Trzy ruchy i trzy figury podstawione pod bicie. Rzadkość. 24... Hd7 25. Hh7+? A to już błąd. Należało spokojnie wycofać wieżę i manewrem Wh6-h3-f3 wzmacniać nacisk 25... Kf8 26. Se6+ Kolejna ofiara! Ale niewiele dająca. Wh3 już nie przechodzi z uwagi na Gxd5 i punkt f7 się trzyma. 26... fxe6 27. Wf6+ Z sześciu ostatnich ruchów pięć to poświęcenia. Paradoksalnie białe wygrywają dzięki tamu hetmana – ale przegrywają partię! 27... Gxf6!-+ Tajmanow obliczył dalej. Powstająca pozycja, z mniej więcej równym materiałem jest dla czarnych wygrana z uwagi na parę gońców, pasywną wieżę białych i eksponowanego króla. 28. Hxc7 Gxd5 29. Hxc7 Wed8 30. Kg1 a4 31. Hh7 Wg7 32. Hg6 Gg7 33. h4 axg3 34. cxg3 Wa8 35. h5 Wga7 36. h6 Gd4 37. Kc2 Wc7+ 38. Kd2 Gxg2 39. Wg1 Gc3+ 40. Ke3 Wa2 41. Wd1 Ge5 42. h7 Wc3+ 43. Wd3 Wcc2 44. Hh6+ Ke7 45. Wxd5 exd5 0-1

Zacięta była walka o drugie miejsce, nie liczyła się zupełnie drużyna obrońców tytułu, mimo że am. Filip wygrał I szachownicę z wynikiem 10/12. Ostatecznie górą była Jugosławia, brąz zgarnęły Węgry, wartościowością spychając z podium Bułgarię. W ostatniej rundzie Bułgarzy grali z Polską i musieli wygrać 4-0 by zdobyć brąz. Byli tego bliscy: po trzech zwycięstwach Padewski miał lepszą końcówkę z Witkowskim, ale Polak uratował się. Przy kontroli czasu wybuchła kłótnia o rzekome przekroczenie czasu przez czarne, szachiści obu drużyn niemal pobili się. Sędziowie kazali jednak grać dalej. Co ciekawe, całą końcówkę skomentował Witkowski w swojej książce Tajemnice 64 pól (wyd. LSW 1974). Analizując ją przy pomocy komputera rzuca się w oczy, jak bardzo różnią się oceny dawnych mistrzów od analiz krzemowej inteligencji....

Nikola Padewski (Bułgaria) – Stefan Witkowski (Polska)

5r1k/5p1p/p1qp1Pp1/2p5/4PQ2/1r5P/1P4P1/3RR1K1 b - - 0 1

XABCDEFGHY
8-+-+-tr-mk(
7+-+-+p+p'
6p+qzp-zPp+&
5+-zp-+-+-%
4-+-+PwQ-+$
3+r+-+-+P#
2-zP-+-+P+"
1+-+RtR-mK-!
xabcdefghy

1... g5 Witkowski ocenił, że ruch ten jest jedyną kontrszansą. Houdini na to: pomidor. Remisuje cokolwiek np. 1... c4 2. Hxd6 Hxd6 3. Wxd6 Wxb2 4. Wc1 Wb4 5. Wxa6 Wc8= 2. Hxg5 Wg8 3. Hd2?! Wxh3 Houdini proponuje tu i w wielu innych wariantach 3... c4! z niewielką przewagą czarnych 4. Hxd6 Hc8 5. Hd7 Hxd7 6. Wxd7 Wb3 7. We2 Wf8 8. Wc7 Wb5 9. Wd2 Dużo lepsze szanse dawało 9. e5! i potem warianty podobne do zagranych w partii, ale białe mają tempo więcej 9... h6 10. Wd7 Wxb2 Tu miał miejsce incydent z zegarem 11. Wxf7 Wxf7 12. Wxf7 Kg8 13. We7 c4 14. e5 Kf8 15. e6 Wb6 Witkowski uznał że ten manewr ratuje remis, ale Houdini wskazał też We2 16. Wf7+ Ke8 17. We7+ Kf8 1/2-1/2

II DMŚ Studentów Lyon 1955: ZSRR 41, Jugosławia 33, Węgry 32½. ... 7.Polska 25½

Trzecie mistrzostwa rozegrano w Szwecji. Tym razem grało 16 państw, więc rozegrano eliminacje i finały. Reprezentacja Polski poniekąd tradycyjnie... spóźniła się 2 dni i zmuszona była rozpocząć rozgrywki od I rundy finału B. Na pocieszenie, Polacy nie przegrali żadnego spotkania i ustąpili tylko Islandii, której lider mm. Ólafsson zdobył 7/7. Jednak sensacją był przyjazd dwóch szachistów z Mongolii – najmłodszego podówczas członka FIDE. Kronika turniejowa z żalem odnotowała, że zdekompletowana reprezentacja nie mogła przystąpić do gry; na pocieszenie Mongołowie mogli pokibicować najlepszym, zagrać w turnieju blicowym, a także spotkać się z samym prezydentem FIDE Szwedem Rogardem. Nie wyjaśniła jednak – czego spodziewali się podróżując 6.000 mil w niepełnym składzie?!... Parę miesięcy później Mongołowie przybyli już do Moskwy na „dorosłą” olimpiadę i poradzili sobie przyzwoicie wygrywając w I rundzie z Francją. No ale mieli dwa razy bliżej.

Naturalnym faworytem był, w tamtych latach to dyżurny zwrot, Związek Radziecki z am. Korcznojem, Poługajewskim i 20-letnim Talem na czele. Dla Tala był to pierwszy w życiu wyjazd za żelazną kurtynę... Niemniej Jugosławia dysponowała aż dwoma arcymistrzami, Matanoviciem i Ivkovem, w drużynie Węgier zadebiutował na międzynarodowej arenie 19-letni Lajos Portisch.

Michaił Tal (ZSRR) – Jaume Mora (Hiszpania)

1rb2rk1/5p1p/pq1P2p1/3Pn2n/2pQP3/2N3P1/PPB1N2P/2KR1R2 b - - 0 20

XABCDEFGHY
8-trl+-trk+(
7+-+-+p+p'
6pwq-zP-+p+&
5+-+Psn-+n%
4-+pwQP+-+$
3+-sN-+-zP-#
2PzPL+N+-zP"
1+-mKR+R+-!
xabcdefghy

Czarnymi gra nasz dobry znajomy, nie wiedząc z kim ma do czynienia postanowił zagrać ostro. 20... Sd3+!? 21. Kd2 Gh3?! Lepiej Hxd6 22. Gxd3 Gxf1 23. Wxf1 Hxd6?! Ekstrawagancja ale nieuzasadniona, nie ma konkretnych gróźb. 24. Gc2 i białe wygrały. Czytelnik zapyta teraz – po co prezentuję ten jałowy w sumie atak? Ano, ku pamięci: nie masz talentu Tala – nie graj jak Tal! Szczególnie gdy grasz z Talem... Choć trochę szkoda że szachowy świat zapomniał o Katalończyku Jaume Mora (1929-2013). Do tego stopnia że w bazach mylą go z innym „Mora”.

Aleksandar Matanović (Jugosławia) – Ladislav Alster (Czechosłowacja)

2r3k1/2q4p/4b1p1/2b2p2/4p3/N7/4QPPP/2R1R1K1 b - - 0 35

XABCDEFGHY
8-+r+-+k+(
7+-wq-+-+p'
6-+-+l+p+&
5+-vl-+p+-%
4-+-+p+-+$
3sN-+-+-+-#
2-+-+QzPPzP"
1+-tR-tR-mK-!
xabcdefghy

Na pewno pozycja czarnych człowiekowi wyda się przyjemniejsza, ale jak zamienić to wrażenie na punkt? Odejście ze związania nie daje konkretnych korzyści np. 35... Ha5 36. Sc4= Ale jest 35... Gxf2! 36. Kf1 Alternatywy przegrywają równie szybko: 36. Kxf2 Hf4+ i 37... Wxc1 albo 36. Hxf2 Hxc1 z wygraną.36... Gc5 Biały król w siatce matowej, grozi Hxh2 37. g3 He7 38. Sc4 f4!-+ 39. g4 Hh4 40. Se5 f3 i czarne szybko wygrały 0-1.

ZSRR wygrało łatwo i z dużą przewagą, Jugosławię pokonali 4:0 a Korcznoj i Tal osiągnęli solidarnie po 6/7 bez porażki (rezerwowy Łutikow nawet 6½/7). Większość partii Tala nie jest ciekawa. Po prostu rywale nie byli w stanie nawiązać walki. A tak Korcznoj rozprawił się z mistrzem Bułgarii w ostrej, pełnej błędów miniaturze:

Nikola Padewski (Bułgaria) – Wiktor Korcznoj (ZSRR)

1. d4 Sf6 2. c4 g6 3. Sc3 d5 4. Gf4 Gg7 5. Ha4+ Gd7 6. Hb3 Gc6 7. e4 dxc4? 8. Gxc4 O-O 9. d5 b5!? Konieczność w trudnej pozycji. 10. dxc6 Lepiej 10. Ge2 Gd7 11. a4! 10... bxc4 11. Hb7 Sxe4 12. Wd1 Hc8 13. Hxa8? Niezrozumiała strata tempa. Przecież po biciu hetmana i tak cxb7 wygrywa wieżę. 13... Gxc3+ 14. bxc3 Sxc3

XABCDEFGHY
8Qsnq+-trk+(
7zp-zp-zpp+p'
6-+P+-+p+&
5+-+-+-+-%
4-+p+-vL-+$
3+-sn-+-+-#
2P+-+-zPPzP"
1+-+RmK-sNR!
xabcdefghy

15. Gh6?-+ (Wc1) He6+?= Wygrywało dość oczywiste 15... Hg4! z nieodpartymi groźbami Hxd1, Hxg2, He4+ 16. Kf1 Sxd1 17. Gxf8 Hf5 18. Sf3?? Naturalny odruch obronny przegrywa. Trzeba było bronić się 18. f3 z późniejszym Se2 i cały dowcip polega na tym że pole f2 jest azylem dla króla. 18... Hb1! 19. Hb7 Se3+ i biały król zostaje zamatowany. Jeżeli 19. Ke2 to 19... Hd3 20. Ke1 Sc3 albo 19. Se1 Hxa2 20. Sc2 Hxc2 21. Hxa7 Sxc7 22. Hxc5 Kxf8-+ 0-1 Bułgarzy ponownie przegrali brąz wartościowością.

Warszawski mistrz Janusz Szukszta zdobył 4 z 5 pkt, ale zasłynął nie tym, lecz przegraną w miniaturze w blicowej partii z Michaiłem Talem. Szukszta nigdy nie rozwinął w pełni swojego talentu z uwagi na słabą odporność psychiczną. Ta partia również tego dowodzi.

Janusz Szukszta (Polska) – Michaił Tal (ZSRR)

1. d4 Sf6 2. c4 g6 3. Sc3 Gg7 4. e4 d6 5. f3 O-O 6. Ge3 e5 7. Sge2 c6 8. Hb3 exd4 9. Sxd4 d5 10. cxd5 cxd5 11. exd5 Sc6? Oczywiście taka ofiara nie może być poprawna, ale przecież nie o to chodzi. 12. dxc6 We8 13. Kf2?= Trudno powiedzieć dlaczego białe nie wybrały narzucającego się 13. 0-0-0 Wxe3 14. cxb7 i mimo odsłoniętego króla mają czystego skoczka więcej. 13... Wxe3! 14. Wd1?? Mimo wszystko trzeba było brać materiał i po 14... Gh6+ lub 14...Sg4+ próbować skonsolidować pozycję; jednak w grze błyskawicznej z Talem byłoby to niezwykle trudne! Teraz białe nadziewają się na morderczy cios.

XABCDEFGHY
8r+lwq-+k+(
7zpp+-+pvlp'
6-+P+-snp+&
5+-+-+-+-%
4-+-sN-+-+$
3+QsN-trP+-#
2PzP-+-mKPzP"
1+-+R+L+R!
xabcdefghy

14... Sg4+! 15. fxg4 Gxd4 16. Wxd4 Hxd4 17. Hd5 We2+! 18. Kxe2 Gxg4+ 19. Ke1 We8+ 20.

Ge2 Wxe2+ 0-1

III DMŚ Studentów, Reykjavik 1957: 1. ZSRR 21½ 2. Węgry 16½ 3. Jugosławia 15 …. 10. Polska